تعریف واسکازین
واسکازین چیست، واژه واسکازین یا وازلین صنعتی، نامی است که در ایران به نوعی روغن غلیظ و چسبنده داده میشود. این ماده در اصل نوعی روغن پایه نفتی است که از پالایش نفت خام به دست میآید. در صنایع گوناگون کاربرد دارد و به دلیل خواص منحصر به فردش، از دیرباز تاکنون جایگاه ویژهای در صنایع مختلف مانند خودروسازی، نساجی، ماشینآلات سنگین و حتی امور خانگی داشته است.
ریشه نام واسکازین از «وازلین» گرفته شده است؛ وازلین شکلی تصفیهشده و نیمه جامد از ژله نفتی است که در صنایع درمانی و آرایشی استفاده میشود. اما واسکازین در زبان فنی بیشتر به ترکیب روغنی و چسبندهای گفته میشود که از تقطیر نفت خام به دست میآید و کاربردهای گستردهی صنعتی پیدا کرده است.
ترکیبات شیمیایی و ویژگیها
واسکازین ترکیبی از هیدروکربنهای نیمهسنگین است که بیشترین فراکسیون آن را ترکیبات پارافینی و نفتنی تشکیل میدهند. بسته به فرایند پالایش و کیفیت ماده خام، رنگ واسکازین از شفاف تا عسلی و قهوهای تیره متغیر است. این ماده خاصیت چسبندگی و ویسکوزیتی (گرانروی) زیادی دارد و بهآسانی در برابر عوامل محیطی پایدار میماند.
– ویسکوزیته بالا: واسکازین بسیار غلیظ است و به همین خاطر بهعنوان روانکننده مورد استفاده قرار میگیرد.
– پایداری حرارتی: تا دمای نسبتاً بالایی خواص خود را حفظ میکند.
– عدم خورندگی: روی فلزات و قطعات مکانیکی عمل تخریبی ندارد.
– مقاومت در برابر آب: آبگریز است و باعث حفاظت سطوح از زنگزدگی میشود.
تفاوت واسکازین با گریس و سایر روغنهای روانکننده
واکنون کمی به تفاوت واسکازین با گریس و سایر روانکنندهها بپردازیم. گریسها اغلب از مخلوط روغن پایه و مواد غلیظکننده (مانند صابونهای فلزی) تهیه میشوند، به گونهای که حالت نیمهجامد دارند. واسکازین اما همان روغن خالص است که ماده غلیظکنندهی خاصی به آن افزوده نمیشود.
روغنهای روانکننده ممکن است سبکتر و روانتر از واسکازین باشند. مسألهای که باعث میشود واسکازین برای شرایطی که تحمل دمای بالاتر یا ماندگاری بیشتر نیاز است، برتری پیدا کند. همچنین، واسکازین به دلیل ساختار ناقص تصفیه، ارزش کاربردی در موارد صنعتی، اما نه لزوماً بهداشتی و دارویی دارد.
کاربردهای واسکازین
واسکازین در چند حوزه مختلف پرطرفدار است:
۱. صنعت خودروسازی
در خودروسازی، واسکازین بیشتر برای روانسازی اتصالات، روانکاری لولاها، شاسیها و حتی در مونتاژ لاستیک و پلاستیکها به کار میرود. عملکرد خوب آن در دمای بالا و بازدارندگی در برابر زنگزدگی، این ماده را گزینهای مقرون به صرفه میکند.
۲. ماشینآلات صنعتی و کشاورزی
در کارگاهها و کارخانهها، مقاوت بالا در مقابل سائیدگی و فشار مکانیکی نقطه قوت واسکازین است. در دستگاههای نساجی، خطوط تولید و حتی سیستمهای انتقال قدرت کشاورزی، غالباً جهت روانسازی چرخدندهها، زنجیرها و بلبرینگها استفاده میشود.
۳. صنایع چرم و کفش
برای نرم کردن چرم و افزایش عمر آن واسکازین محبوب است. کاربرد آن در چرم باعث پیشگیری از ترک خوردن و سفتشدن جنس میشود.
۴. صنایع حمل و نقل ریلی
معمولاً برای روانسازی محور چرخهای قطار، قطعات صلب و چرخدندههای حساس به فشارهای سنگین از واسکازین یا ترکیبات نزدیک به آن استفاده میکنند.
۵. سایر کاربردها
در برخی موارد واسکازین را به عنوان محافظت کننده لوازم خانگی در برابر زنگزدگی به کار میبرند. همچنین به عنوان یک عامل عایق موقت در ترانسفورماتورها یا وسایل الکترونیکی بزرگ نیز استفاده شده است.
انواع واسکازین
انواع واسکازینواساسکازینها بسته به فرمولاسیون، فرآیند تولید و خواص فیزیکی تقسیمبندی میشوند. مهمترین دستهبندی آنها بر دو اساس است:
۱- درجه روانکاری (گرانروی)
۲- رنگ
الف) از نظر گرانروی
واساسکازینها با توجه به کاربرد صنعتی و نیاز وسیله مورد نظر، با گرانرویهای مختلف وارد بازار میشوند. شمارهگذاری متداول Viscosity Grade (VG) برای تمایز بین انواع رایج است.
VG 100، VG 150، VG 220، VG 320، VG 460 و VG 680 از شمارههای پرکاربرد هستند. هرچه گرانروی بالاتر باشد، واسکازین سفتتر و مناسب برای فضاهایی است که فشار و دمای بالا حاکم است.
ب) از نظر رنگ
واساسکازین از شفاف (تقریباً بدون رنگ) تا زرد، عسلی و قهوهای تیره متغیر است. واسکازین شفاف یا زرد کمرنگ غالباً کیفیت بالاتری دارد؛ زیرا تصفیهشدهتر و ناخالصی کمتری دارد.
ج) از نظر مواد افزودنی
برخی تولیدکنندگان برای تقویت خاصیت ضدخوردگی یا ویسکوزیته، مواد افزودنی خاص به واسکازین میافزایند.
عوامل مؤثر در کیفیت واسکازین
– خلوص ماده: واسکازین باید کمترین مقدار ناخالصی فلزی، گوگرد و آب را داشته باشد.
– ویسکوزیته: مهمترین فاکتور؛ بسته به کاربرد انتخاب میشود.
– پایداری حرارتی و اکسایشی: واسکازین با ماندگاری و پایداری بالا مدت طولانیتری کارآیی دارد.
– نوع فرایند پالایش: هرقدر فرایند پالایش پیشرفتهتر باشد، واسکازین نهایی تمیزتر و با کیفیتتر خواهد بود.
– بو و رنگ: واسکازین با بوی تند و رنگ خیلی تیره، کیفیت پایینی دارد و صرفاً برای مصارف غیرحساس مناسب است.
نکات مهم در خرید واسکازین
اگر قصد خرید واسکازین صنعتی دارید، رعایت چند نکته کمک میکند خرید موفقتری داشته باشید و مدت طولانیتری از روانکننده خود بهرهمند شوید:
۱. توجه به نوع کاربرد
در قدم اول باید مشخص کنید واسکازین را برای چه صنعتی و چه نوع دستگاه یا کاری نیاز دارید. اگر برای گیربکسهای سنگین یا چرخدندههای پرس فشار بالا خرید میکنید، گریدهای با ویسکوزیته بالا انتخاب کنید. برای مصارف سبکتر مانند روانکاری لولا یا امور خانگی، گرید متوسط تا سبک کافی خواهد بود.
۲. کیفیت و اصالت محصول
برای اطمینان از اصالت واسکازین، توصیه میشود محصولات برندهای معتبر یا تولیدکنندگان شناختهشده را تهیه کنید. بستهبندی، لیبلگذاری و حتی تضامین کیفیتی که کارخانه ارائه میدهد، معیار خوبی برای تشخیص اصالت است. واسکازینهای تقلبی یا بیکیفیت میتوانند باعث آسیب جدی به قطعات صنعتی شوند.
۳. رنگ و شفافیت
واساسکازین با کیفیت، معمولاً شفاف یا زرد کمرنگ است. رنگ تیره یا خیلی عسلی نشانه ناخالصی زیاد است. با این حال برخی کاربردهای خاص به واسکازین تیره نیاز دارند ولی باید دقت داشت که حتی در این گونه موارد، کیفیت و خلوص اهمیت دارد.
۴. ویسکوزیته (VG)
روی بستهبندی واسکازین عدد یا کد ویسکوزیته قید شده است. حتماً آن را با توجه به نوع دستگاه خود انتخاب کنید. استفاده از واسکازین با گرانروی نامناسب میتواند موجب اصطحکاک و آسیب بیشتر دستگاه شود.
۵. بودار نبودن و خلوص
هرچقدر واسکازین بودارتر باشد، احتمال تولید مواد ناخالص در آن بیشتر است. واسکازین مرغوب باید کمبو و بدون مواد معطر اضافی باشد (مگر در مواردی که مواد افزودنی خاصی در فرمولاسیون لحاظ شده).
ادامه
۶. شرایط نگهداری و تاریخ تولید
تاریخ تولید و شرایط نگهداری نیز بسیار مهماند. حمایت از محصولاتی که تازه تولید شدهاند، عمر مفید بیشتری خواهد داشت. همچنین نگهداری واسکازین در محیط خشک و خنک و به دور از نور مستقیم آفتاب، کیفیت آن را برای مدت طولانی حفظ میکند.
۷. خرید عمده یا بستهبندی کوچک؟
اگر مصرف پایدار دارید، خرید عمده اقتصادی است اما چنانچه مصرف دورهای دارید، بهتر است از بستهبندیهای کوچکتر استفاده کنید تا از فساد یا خشک شدن آن جلوگیری شود.
۸. قیمت
واسکازین ارزان گاهی نشانه ناخالصی زیاد یا تولید غیر استاندارد است. وسوسهی قیمت پایین را نخورید؛ چراکه آسیبهای بعدی به دستگاه یا قطعه، هزینه بیشتری روی دستتان خواهد گذاشت.
۹. مشاوره با متخصص
در صورت تردید در انتخاب گرید یا مشخصه خاص واسکازین، همیشه با اپراتور دستگاه یا مهندس فنی مشورت کنید. اطلاعات فنی دفترچه راهنمای دستگاه هم معمولاً روغن یا واسکازین مورد نیاز را دقیقاً ذکر کرده است.
۱۰. بررسی برگه آنالیز (COA)
برای خریدهای عمده یا حساس، درخواست “برگه آنالیز محصول” یا Certificate of Analysis از فروشنده کمک میکند فرمولاسیون و میزان ناخالصیها را مشاهده و مقایسه کنید.
برندهای معتبر واسکازین در ایران
در کشور، چندین کارخانه مطرح در زمینه تولید واسکازین فعالاند. برندهایی مانند نفت بهران، سپاهان، نفت پارس، ایرانول و نفت جی جزو با سابقهترینها هستند که محصولاتشان در سطح مطلوبی از کیفیت تولید میشود و اغلب با استانداردهای ملی و بینالمللی تطابق دارند.
واسکازین و محیط زیست
واسکازین و محیط زیستهرچند واسکازین نوعی فرآورده نفتی است و اصولاً نباید مستقیماً وارد طبیعت شود، اما با انتخاب محصول خالص و بازیافت صحیح روغنهای مصرفشده میتوان تا حد قابل قبولی اثرات مخرب آن را کنترل کرد.
واسکازین را چگونه نگهداری و مصرف کنیم؟
الف- دور از منابع آتش یا حرارت بالا: واسکازین اشتعالزا است؛ بطری آن را نزدیک مشعل، کوره یا هر منبع حرارت قرار ندهید.
ب- دور از رطوبت: رطوبت باعث آلودگی واسکازین میشود و عملکردش را کاهش میدهد.
ج- دور از دسترس کودکان: به دلیل مشتق نفتی بودن، بلع یا تماس مستقیم با پوست غیرمجاز است.
د- بستهبندی محکم و درب دار: واسکازین به سرعت آلایندهها را جذب میکند؛ در صورت باز بودن ظرف، کیفیت کاهش مییابد.
جمعبندی
واساسکازین یا وازلین صنعتی یکی از حیاتیترین روانکنندهها برای کاربردهای صنعتی و حتی خانگی است. این ماده نفتی به واسطه خواص فیزیکی شگفتانگیز مانند چسبندگی زیاد، پایداری بالا، عدم خورندگی و محافظت در برابر رطوبت، در صنایع مهم و حساسی به کار میرود.
برای خرید واسکازین باید به عواملی مانند گرید، خلوص، رنگ، ویسکوزیته و برند تولیدکننده توجه داشت و محصول مورد نیاز هر صنعت و دستگاه را با دقت انتخاب کرد. خرید از منابع معتبر، توجه به بستهبندی و آنالیز محصول و همچنین رعایت ایمنی در استفاده و نگهداری، همگی بخشی از شاخصهای خرید هوشمندانه واسکازین به شمار میروند.
بدودن دیدگاه