مقدمه

روغن ترمز چیست، روغن ترمز یکی از اجزای اساسی سیستم ترمز خودرو و وسایل نقلیه است که وظیفه انتقال نیرو در سیستم هیدرولیکی ترمز را بر عهده دارد. این روغن به عنوان یک مایع هیدرولیک، نیروی وارد شده توسط راننده به پدال ترمز را به سیلندرهای ترمز منتقل می‌کند تا لنت‌ها بر روی دیسک یا کاسه ترمز فشار وارد کنند و در نهایت خودرو متوقف شود.

اهمیت روغن ترمز در سیستم ترمز

روغن ترمز نقش بسیار حیاتی در ایمنی رانندگی دارد. اگر روغن ترمز کیفیت مناسبی نداشته باشد، نشت کند یا آلوده شود، واکنش سیستم ترمز کاهش پیدا می‌کند و عملکرد آن غیرقابل پیش‌بینی می‌شود. بنابراین انتخاب، نگهداری و تعویض به موقع روغن ترمز از اهمیت زیادی برخوردار است.

ویژگی‌های روغن ترمز

روغن ترمز دارای ویژگی‌هایی است که آن را برای استفاده در سیستم ترمز مناسب می‌کند:

– نقطه جوش بالا: هنگام ترمزگیری‌های شدید و مداوم، سیستم ترمز داغ می‌شود و اگر روغن ترمز نقطه جوش پایینی داشته باشد، ممکن است بخار کند و باعث ایجاد حباب در سیستم شود که به آن “ترمز کوبیدن” یا “فِید” می‌گویند.
– مقاومت در برابر آب: روغن ترمز باید بتواند مقدار رطوبت جذب شده را تحمل کند بدون اینکه عملکرد آن به شدت کاهش یابد، زیرا جذب رطوبت باعث کاهش نقطه جوش روغن می‌شود.
– عدم خوردگی قطعات: روغن ترمز باید بتواند قطعات فلزی داخل سیستم ترمز را از خوردگی محافظت کند.
– پایداری شیمیایی: در طول زمان و در شرایط مختلف، روغن ترمز نباید خواص شیمیایی خود را از دست دهد.

انواع روغن ترمز

– DOT 3: این نوع روغن ترمز بر پایه گلیکول اتر است و معمولاً در خودروهای سواری معمولی استفاده می‌شود. نقطه جوش خشک آن حدود 205 درجه سانتی‌گراد و نقطه جوش تر (با وجود آب جذب شده) حدود 140 درجه سانتی‌گراد است. این روغن‌ها به دلیل قیمت مناسب و عملکرد قابل قبول در شرایط عادی، پرمصرف‌ترین نوع روغن ترمز هستند. با این حال، جذب آب بالایی دارند که می‌تواند باعث کاهش کارایی و خوردگی قطعات سیستم ترمز شود.

– DOT 4: تفاوت مهم این روغن با DOT 3 در نقطه جوش بالاتر است (نقطه جوش خشک بالای 230 درجه سانتی‌گراد و نقطه جوش تر حدود 155 درجه سانتی‌گراد). این ویژگی امکان استفاده از آن‌ها در خودروهای مجهز به ترمز دیسکی و سیستم ABS را فراهم می‌کند. روغن DOT 4 نیز پایه گلیکولی دارد، اما مقاومت حرارتی و شیمیایی بهتری نسبت به DOT 3 دارد و جذب رطوبت کمتری در زمان استفاده دارد.

– DOT 5: این نوع روغن بر پایه سیلیکون است و نقطه جوش بسیار بالاتری نسبت به روغن‌های گلیکولی دارد، ضمن اینکه جذب آب در آن بسیار ناچیز است. DOT 5 برای استفاده در سیستم‌های خاص و خودروهای نظامی یا کلاسیک مناسب است، زیرا با سیستم‌های هیدرولیکی رایج (DOT 3 و 4) ناسازگار است و نمی‌توان آن‌ها را ترکیب کرد یا جایگزین مستقیم کرد. همچنین این روغن‌ها به دلیل طبیعت سیلیکونی، در برابر خوردگی داخلی مقاوم‌ترند.

– DOT 5.1: این روغن‌ها، همانند DOT 3 و DOT 4، پایه گلیکولی دارند ولی نقطه جوش بسیار بالاتری (معمولاً مشابه یا بالاتر از DOT 4) دارند. این ویژگی باعث شده برای خودروها و سیستم‌های ترمز پیشرفته که نیاز به عملکرد بالا در شرایط سخت و دمای زیاد دارند، مناسب باشند و با سیستم‌های مختلف ترمز هیدرولیک سازگاری بالایی دارند.

نحوه عملکرد روغن ترمز

روغن ترمز در سیستم هیدرولیکی، نقش انتقال فشار از پدال ترمز به مکانیزم‌های ترمز را دارد. وقتی راننده پدال را فشار می‌دهد، فشار مکانیکی به روغن منتقل شده و این فشار به طور یکنواخت از طریق خطوط ترمز به سیلندرهای چرخ می‌رسد. به دلیل خاصیت غیرقابل تراکم بودن روغن، نیرو بدون کاهش و تأخیر منتقل می‌شود و باعث فشرده شدن لنت‌ها به دیسک یا کاسه ترمز می‌شود که خودرو را متوقف می‌کند. مهم‌ترین ویژگی روغن ترمز، مقاومت در برابر نقطه جوش بالا و جلوگیری از تبخیر و ایجاد حباب (که باعث کاهش کارایی ترمز می‌شود) است.

نشانه‌های کاهش کیفیت یا خرابی روغن ترمز

– کاهش قدرت و سرعت عملکرد ترمز: این مشکل ممکن است ناشی از جذب آب توسط روغن باشد که باعث کاهش نقطه جوش و ایجاد بخار و حباب در سیستم می‌شود.
– لرزش یا ناپایداری پدال ترمز هنگام فشار دادن: وجود هوا یا بخار در روغن ترمز که ناشی از جذب رطوبت یا تخریب روغن است می‌تواند باعث لرزش پدال یا احساس ناپایداری شود.
– تیره یا کدر شدن رنگ روغن: رنگ روغن ترمز جدید معمولاً شفاف و روشن است. تغییر رنگ به تیره یا کدر بودن نشان‌دهنده آلودگی، فرسودگی و نیاز به تعویض است.
– روشن شدن چراغ هشدار ترمز در داشبورد: برخی خودروها دارای حسگرهایی هستند که سطح و کیفیت روغن ترمز را بررسی می‌کنند و در صورت کاهش سطح یا افت کیفیت، هشدار می‌دهند.
– بو یا بوی سوختگی: بوی نامطبوع یا بوی سوختگی نیز می‌تواند نشان‌دهنده گرمای بیش از حد و تخریب روغن باشد که باید فوراً بررسی و تعویض شود.

با توجه به اهمیت امنیت و کارایی سیستم ترمز، تعویض منظم و استفاده از روغن ترمز مناسب و با کیفیت مطابق با استانداردهای توصیه شده تولیدکننده خودرو از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

نکات مهم در خرید روغن ترمز

از نکات مهم در خرید روغن ترمز میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1. نوع روغن ترمز:
– روغن ترمز DOT3، DOT4، DOT5 و DOT5.1 وجود دارد که هر کدام ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند.
– بهتر است روغن ترمزی را انتخاب کنید که با سیستم ترمز خودروی شما سازگار باشد. معمولاً دفترچه راهنمای خودرو نوع مناسب روغن ترمز را مشخص می‌کند.

2. عدد جوشش (Boiling Point):
– عدد جوشش بالا به معنای مقاومت بیشتر در دمای بالا و جلوگیری از بخار شدن روغن ترمز است.
– روغن ترمز با نقطه جوش بالا برای خودروهای پرکاربرد و شرایط سخت توصیه می‌شود.

3. سازگاری با قطعات:
– برخی روغن‌های ترمز پایه سیلیکونی (مانند DOT5) با برخی قطعات لاستیکی سازگاری ندارند و ممکن است به سیستم ترمز آسیب بزنند. بنابراین توجه به سازگاری مهم است.

4. کیفیت و استانداردها:
– روغن ترمز باید دارای استانداردهای بین‌المللی مانند SAE، DOT و ISO باشد.
– از مارک‌ها و برندهای معتبر خرید کنید تا از کیفیت محصول مطمئن باشید.

5. رنگ و شفافیت:
– هر روغن ترمز رنگ مخصوص به خود دارد. دقت کنید که رنگ روغن مطابق با نوع و استاندارد آن باشد و روغن تیره شده یا کثیف نباشد.

6. نگهداری و بسته‌بندی:
– روغن ترمز باید در ظروف دربسته و در محیط خشک و خنک نگهداری شود تا از جذب رطوبت جلوگیری شود.

7. تاریخ تولید و انقضاء:
– روغن ترمز نیز تاریخ مصرف دارد. از خرید محصول تاریخ گذشته یا مدت‌دار خودداری کنید.

با رعایت این نکات می‌توانید روغن ترمزی با کیفیت مناسب برای خودرو خود تهیه کنید که ایمنی ترمزها را تضمین می‌کند.

عوامل تاثیر گذار بر قیمت روغن ترمز

عوامل تأثیرگذار بر قیمت روغن ترمز شامل موارد متعددی می‌شوند که می‌توانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم قیمت این محصول را تحت تأثیر قرار دهند:

1. نوع و کیفیت روغن ترمز: روغن‌های ترمز دارای استانداردهای مختلف (مثل DOT3، DOT4، DOT5) هستند که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند و قیمت‌های متفاوتی دارند. معمولاً روغن‌های با کیفیت بالاتر و استانداردهای پیشرفته‌تر گران‌تر هستند.

2. ترکیبات شیمیایی و فناوری تولید: استفاده از ترکیبات خاص، افزودنی‌های ضد خوردگی و فناوری‌های نوین در ساخت روغن ترمز، باعث افزایش کیفیت و در نتیجه قیمت محصول می‌شود.

3. برند و شهرت شرکت تولیدکننده: برندهای مشهور و معتبر معمولاً محصولات خود را با قیمت بالاتری عرضه می‌کنند، چراکه کیفیت و اعتماد بیشتری به مشتریان ارائه می‌دهند.

4. نوسانات قیمت مواد اولیه: قیمت روغن‌های پایه، مواد افزودنی و سایر ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در تولید روغن ترمز با تغییرات قیمت جهانی نفت و مواد شیمیایی مرتبط تغییر می‌کند.

5. هزینه‌های تولید و بسته‌بندی: هزینه‌های مربوط به کارگران، ماشین‌آلات، بسته‌بندی و استانداردهای ایمنی می‌توانند بر قیمت نهایی تأثیرگذار باشند.

6. قوانین و استانداردهای محیط زیستی و ایمنی: رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه و مقررات زیست‌محیطی ممکن است هزینه‌های تولید را افزایش دهد و به دنبال آن قیمت روغن ترمز را بالا ببرد.

7. عرضه و تقاضا: میزان درخواست بازار برای روغن ترمز و میزان عرضه آن در بازار داخلی و جهانی می‌تواند تأثیر مهمی بر قیمت بگذارد.

8. هزینه‌های حمل و نقل و توزیع: هزینه‌های مرتبط با حمل‌ونقل، واردات، مالیات‌ها و تعرفه‌ها نیز بر قیمت نهایی محصول اثرگذار است.

نحوه نگهداری و تعویض روغن ترمز

روغن ترمز باید به طور مرتب بررسی و تعویض شود. معمولاً توصیه می‌شود روغن ترمز هر 1 تا 2 سال تعویض شود یا مطابق دستورالعمل سازنده خودرو. روش تعویض روغن ترمز معمولاً شامل تخلیه روغن قدیمی، افزودن روغن جدید و هوادهی سیستم ترمز برای از بین بردن حباب‌ها است.